„Nie kupowaliśmy właściwie nic.” Rozmowa z 85-letnią babcią Milką o dzieciństwie w Liešnej

Autorka: Martina Gáborová · kwiecień 2025
Moja babcia Milka jest wspaniałym, pięknym i serdecznym człowiekiem. Choć dorastała w zupełnej prostocie – w czasach, gdy twaróg chłodziło się w studni, zamiast proszku do prania używano popiołu, a jedzenie było cenne – nigdy nie bała się eksperymentować i próbować nowych rzeczy, a ja przy każdej wizycie uczę się od niej czegoś pożytecznego. Tymi jej skarbami po prostu muszę się podzielić! Dzieci wreszcie wyzdrowiały, a ja miałam czas spisać naszą rozmowę – niepodkoloryzowaną opowieść 85-letniej mamy, babci i prababci.
Babciu, gdzie dorastałaś?
W pięknej okolicy, w Liešnej. Były tam wzgórza, góry, łąki, chodziliśmy na grzyby, maliny, mama robiła nam i sok, i dżem, latem było nam dobrze. Hodowaliśmy kozy, dawały nam mleko, mieliśmy drzewa owocowe, czereśnie… Zimą jeździliśmy na sankach, tata zrobił nam takie sanki, rzucaliśmy się śnieżkami. Do szkoły chodziliśmy daleko. Do szkoły podstawowej chodziłam 3 km pieszo, autobusy nie jeździły, a jak była zima, tata wyjeżdżał nam naprzeciw saniami, takimi, którymi zwoził drewno z lasu, gdzie pracował, ciągnęły je koniki. Potem chodziliśmy do szkoły wydziałowej, to było 9 km, tam już jeździł autobus. A jak raz zostałam po lekcjach, mama przyszła po mnie i było ciemno jak w worku, więc potem uważałam, żeby nie zostawać po lekcjach.

Było was siedmioro rodzeństwa. Czy zdarzało się, że brakowało jedzenia? Musieliście dużo oszczędzać?
Nasi rodzice mieli ciężko, oszczędzali, jak się dało. Ale mieli taki ogródek, gdzie wyhodowaliśmy ziemniaki na cały rok, warzywa, hodowaliśmy też drób.
Jak u was wyglądała kolacja?
Dość biednie, przeważnie ziemniaki, kapusta, mleko, kwaśne mleko. Moja mama miała rodziców, którzy hodowali krowę, więc zawsze dawali nam osełkę masła. Mama tę osełkę roztapiała i przelewała do słoika, żeby dłużej wytrzymało. Jak dostała twaróg, zawijała go w liście chrzanu albo buraka i długo się trzymał. Spuszczała go w wiadrze do studni, żeby był w chłodzie – lodówek nie było. Nie mogę powiedzieć, że byliśmy przejedzeni. Mama piekła chleb w domu, w sobotę rozpalali piec i upiekła 6 bochenków. Jak było nas dziewięcioro, a czasem mieszkała z nami i babcia, to chleb czasem nie wystarczał nawet na tydzień. Oszczędzało się tak, że każdy dostał kromkę i wystarczy. Jak szłam do szkoły, mama dawała mi kromeczkę chleba i jabłko, nic więcej nie miałam. Chleb był posmarowany smalcem, masło rzadko. Gotowaliśmy powidła śliwkowe i smarowaliśmy nimi chleb. Pamiętam, że czasem byłam też głodna. Mieliśmy suszone owoce – jabłka, śliwki, gruszki… Mama gotowała garnek suszonych owoców i mieliśmy też kompot. Mieliśmy cały worek suszonych owoców, u babci były sady śliwkowe i suszarnia, więc to mieliśmy zawsze.

Co kupowaliście, a co sami uprawialiście?
Nie kupowaliśmy właściwie nic. Dostawaliśmy przydział mąki i cukru. Ryżu nie było, nie pamiętam, żebyśmy jedli ryż. Tylko ziemniaki, kapustę kisiliśmy w beczce, a raz w roku było świniobicie, więc mieliśmy też trochę mięsa. Mięsa nie kupowaliśmy wcale.
Czy naprawianie rzeczy było dla was czymś normalnym?
Naprawialiśmy wszystko, nigdy niczego takiego nie wyrzucaliśmy. Ubrania nosiło się jedno po drugim, oszczędzaliśmy, jak tylko mogliśmy. Dziś sklepy są pełne i wszystko się wyrzuca. Ja nie wyrzucam niczego. Co się ugotowało, to się zjadło, nie było czego odkładać.
Jak sprzątaliście w domu, jakich środków używaliście?
Zwyczajnie, czystej wody – skąd nasi mieliby brać na środki… Popiół, drzewny popiół dawało się nawet do gotowania prania, płukaliśmy w potoku, żadnych proszków nie było. Kiedy ja miałam małe dzieci, były takie płatki mydlane, to się spieniło i tak praliśmy ubranka, żadnego płynu do płukania nie było.
Ciekawi Was, jak babcia Milka używa dziś woskowijek? Opublikowaliśmy też drugą część rozmowy na naszym blogu.
Waxopack ♡ Tami - duży zestaw
Zestaw od Rosie: Kalendarz + DUO
Woskowijki Od Tatr do Dunaju
Naturalna świeca z wosku palmowego RAINBOW CANDLES